Kies je favoriete radiostation

Dossiers

Publieke omroep versus Commerciele omroep

Columns

Het Jachtseizoen op de Publieke Omroep is geopend. De Elsevier, de Telegraaf, een irritant Radio.nl columnistje, de Volkskrant (in mindere mate) en niet te vergeten de commerciële omroepen zijn begonnen met een aanval op de fundamenten van de publieke omroep. De een doet het wat beter dan de ander. Maar allemaal richten zij hun peilen min of meer op 1 onderwerp: de concurrentie.

Een reactie van de publieke kant kan dan ook niet uitblijven. Alhoewel die reactie een beetje traag lijkt te komen (eerst overleggen?), zitten er wel interessante stukken tussen.

Zie daar een artikel van Ster directeur Julius Minnaar in de Volskrant van heden, 7 oktober 2002. Ik kan het stuk helaas even niet digitaal vinden, daarom doe ik het maar even met citaten en een samenvatting.

Globaal betoogd Minaar het volgende. Allereerst beargumenteerd hij dat de Ster dusdanig aan banden is gelegd, dan van een echte concurrentie geen sprake kan zijn. Dit komt immers tot uitdrukking in het marktaandeel van de Ster in de adverteerdersmarkt (29 procent, tegenover 38 procent kijkersaandeel). Dit zou, volgens Minnaar, komen omdat de Ster zich aan strikte regels moet houden.

Daarbij vergeet hij echter te vermelden dat dit lagere aandeel ook te verklaren valt via het profiel van de publieke omroep. Ze hebben namelijk een probleem: ze trekken meer oudere, lees: commercieel onaantrekkelijke (in de ogen van adverteerders) kijkers dan de commerciële omroepen. Ergo, minder reclame-inkomsten. Het punt van Minnaar dat adverteerders bij commerciële omroepen meer invloed hebben op de inhoud van de programmering klopt slechts gedeeltelijk. De TROS heeft verschillende spelshows (gehad) waarin de naam van de sponsor wel erg prominent aanwezig is. Andre van Duin wordt, volgens de Telegraaf, mede betaalt aan de hand van het aantal verkochte loten van de loterijshow die hij voor de TROS presenteert. Bij deze shows waag ik zeer sterk te betwijfelen dat de adverteerder geen invloed heeft op de inhoud ......

De commerciële omroepen betogen daarnaast dat de Ster in principe geen prijsbodem heeft. Minnaar pareert dit met de opmerking dat de Ster wel degelijk een prijsbodem heeft (“Wanneer er meer vraag naar zendtijd is dan aanbod, (...) kan de Ster niet een katern bijdrukken, zoals krantenuitgevers”). Klopt. Maar commerciële omroepen kunnen ook niet zo 1-2-3 extra zendtijd ‘bijdrukken’, aangezien die ook aan een wettelijk maximum zitten. Dit argument gaat dus slechts ten dele op.

Na een stuk waarin wordt betoogd dat de inkomsten van de STER de afgelopen tien jaar amper zijn gestegen gaat Minnaar verder met een hoogst opmerkelijk stuk.

Hij betoogt namelijk dat het vrijkomen van het tv-geld van de Ster amper tot een verhoging van de bestedingen in dagbladen en tijdschriften zal leiden. Het geld zal dus ten gunste vallen van de commerciële zenders. Citaat: “Zij zullen hun tarieven verhogen om het geld te kunnen absorberen of nieuwe (goedkope) zenders in de markt zetten”.
Aangezien tv-reclame goedkoper schijnt te zijn dan tijdschriften- en dagblad advertenties, klopt dit. De vrijgekomen gelden, dik 200 miljoen euro, zullen naar de commerciële zenders gaan. Dus? Wat is daar op tegen? Zoals Minnaar zelf al aangeeft, zullen of de tarieven worden verhoogd, of komen er extra zenders bij. Pas de economische theorie strikt toe, en kom uit op het tweede. Er zullen extra zenders bijkomen. Waarom? Als die 200 miljoen rechtstreeks naar de bestaande zenders gaan, zien we daar overwinsten verschijnen. Dus winsten die (te) hoog zijn. Gevolg is dat er een partij komt die dat ziet en besluit om een nieuwe zender in de markt te zetten om zelf een graantje mee te pikken. Dit proces gaat net zolang door totdat de markt ‘vol’ is. Dan komen er geen zenders meer bij, en zijn er marginale winsten.

Hier is de kijker wel degelijk bij gebaat. Er komt immers meer keuze.

Het laatste argument van Minaar is echter veelzeggend: “Om de publieke omroep in zijn huidige omvang maar zonder reclame te laten voortbestaan, moet elk huishouden ongeveer 35 euro per jaar meer betalen. Op een extra lastenverzwaring zit de burger niet te wachten en zijn bezwaren tegen reclame bij de publieke omroep zijn miniem”. Die laatste opmerking waag ik te betwijfelen. Maar daarnaast: wie zegt dat de publieke omroep in zijn huidige vorm moet voortbestaan? Wat mij, persoonlijk, betreft mag Nederland 2 zo uit het raam worden gedeponeerd. Okee, die opmerking is wat kort door de bocht. Laat ik het dan zo stellen: de amusementsmeuk mag wat mij betreft van Nederland 2 af en naar de commerciële omroep toe. Laat die er maar geld aan verdienen, dan kan de publieke omroep zich op andere kerntaken richten.

En waarom ik betwijfel of de burger niet zich te wachten op een aanpassing van de publieke omroep (want daar zal het opheffen van de Ster op termijn op neerkomen!)? Omdat diezelfde burger niet weet dat dit meer keuze op kan gaan leveren voor hem of haar. En diezelfde burger niet in de gaten heeft wat de publieke omroep, inclusief de daaraan gelieerde organisaties, regelmatig acties ondernemen die in principe de concurrentie moeilijker maken.

Er valt mij echter wat op aan de reactie van Minnaar. Namelijk dat hij, net zoals meerdere publieke omroepen en daaraan gelieerde organisaties, een enorme omtrekkende beweging maken in hun betogen en de kern van de zaak onaangeroerd laten. De Ster is oorspronkelijk opgericht om adverteerders een kans te geven op Radio en TV te adverteren. We kunnen inmiddels wel stellen dat dit niet meer nodig is, aangezien diezelfde adverteerders alternatieven hebben. Dus, wat heeft de Ster nog aan bestaansrecht?

Minnaar is dus niet de enige die deze omtrekkende bewegingen maakt. Helaas doen meerdere mensen dat. Dat is zeer veelzeggend. Het gaat er tegenwoordig bij de publieke omroepen (en gelieerde organisaties) niet meer om wat ze wel zeggen, maar wat ze niet vermelden in hun reacties. Dat kan twee dingen betekenen. Of ze hebben een enorm communicatieprobleem, of ze weten in hun hart ook wel dat de critici gelijk hebben.

Welke van de twee is het?
Michiel van Diesen

Gerelateerde Artikelen