Kies je favoriete radiostation

Dossiers

De kabel, concurrentie en de Opta (deel 4)

Columns

Televisie wordt digitaal. De kabelmaatschappijen gaan concurrentie krijgen. Internetproviders, telecombedrijven en kabelmaatschappijen begeven zich op elkaars terrein. Verschillende internetproviders en telecomboeren zijn momenteel voorbereidingen aan het treffen om de kabelmaatschappijen en elkaar vol aan te gaan vallen. Versatel roert zich, BBNed wil aan de slag en ook KPN wil een duit in het zakje doen. Ondertussen zien de kabelmaatschappijen de concurrentie aankomen en proberen nu de eerste klap uit te delen, terwijl ze nog niet in de gaten hebben wat er precies op ze af aan het komen is.

Programmaraden zien de bui al hangen en proberen krampachtig hun macht te behouden en zelfs uit te breiden. Ondertussen wordt er gespeculeerd over een mogelijke op handen zijnde interventie van de Opta in de kabelsector, weet de NMA even niet meer wat ze moeten doen en begint de politiek zich ook steeds meer te roeren.

Kortom: er zit een oorlog aan te komen. En geen kleintje. En aan de Opta, de NMA en de politiek de schone taak om een en ander in goede banen te gaan leiden (of is het in dit geval lijden?). Arrogant als ik ben ga ik de situatie bekijken en wat adviezen geven. Vandaag de situatie rondom KPN. Ik omschrijf ze graag als PN, aangezien ze in het verleden hebben aangetoond het predikaat ‘Koninklijk’ niet waard te zijn.

Het gevalletje PN is een vreemd geval. PN heeft het gehele vaste netwerk in handen – en dat is een natuurlijk monopolie (en wat schreef ik daar ook al weer over in deel 1?). Ze beheren en netwerk en bieden ook diensten aan via dat netwerk. Ze moeten dankzij onze telecompitbull, de Opta, concurrentie toelaten op hun netwerk. Aangezien dat niet van harte gaat heeft de Opta al tientallen keren in moeten grijpen en wordt PN redelijk aangelijnd gehouden.

Neemt niet weg dat nagenoeg iedereen met een vaste aansluiting klant is bij PN. Ze hebben een hele dominante positie op het gebied van telefonie en ook op Internetvlak zijn ze erg machtig. Uw scribent is sinds kort overigens ook weer klant bij het PN, aangezien zijn Internetprovider (CistroN, Opta daar even op, die zijn namelijk in het verleden vakkundig gesloopt door PN) is overgenomen door XS4ALL. En wie is de eigenaar van XS4ALL? Scheepbouwer cs.

Naast XS4ALL zijn ze ook eigenaar van Planet Internet en daarnaast verantwoordelijk voor de irritante commercials van Het Net, want ook die zijn van PN. En oh ja, ze hebben natuurlijk ook een ADSL netwerk liggen, waar onder andere Wanadoo, Tiscali, Speedlinq, Versatel en nog een paar anderen diensten op aanbieden. (voor wie de weg nu even kwijt is: Versatel en Tiscali bieden hun diensten zowel op hun eigen netwerk aan en op het netwerk van PN. Wanadoo heeft zowel PN als BBNed in haar portfolio zitten).

Goed, ze zijn dus machtig. Veel te machtig. Daarnaast is de combinatie van netwerkbeheerder en dienstenaanbieder niet echt gelukkig, maar daar heb ik eerder al eens over geschreven, kijk zelf maar

De Opta probeert regelmatig om die macht wat in te dammen, met wisselend succes. Nou is die machtspositie van PN al te groot, maar ze hebben ambitieuze plannen om die macht nog verder uit te breiden. Ze hebben plannen om een ADSL2+ netwerk aan te leggen, net zoals Versatel, om daar vervolgens ook mediadiensten op aan te gaan bieden. Aan de andere kant proberen ze het monopolie van de kabelmaatschappijen ook af te breken door via de Opta af te dwingen dat het netwerk van de kabelmaatschappijen open moet voor concurrenten.

Dat laatste kan ik natuurlijk alleen maar toejuichen; hoe meer concurrentie hoe beter. Als de kabelnetwerken worden opengebroken is dat natuurlijk uitmuntend. Ook concurrentie via andere wegen, zoals TV over Internet, is natuurlijk geweldig.

Vanuit PN bekeken is het ook een vrij logische stap. De kabelmaatschappijen proberen al enige tijd, zonder echt succes, PN aan te vallen op het gebied van telefonie. PN slaat terug en wil de vooralsnog lucratieve markt van mediadiensten betreden. In het licht van de convergentie, waarbij het onderscheid tussen media, telecom en Internet aan het vervagen is, is dat geen onlogische stap.

De positie van PN is echter veel te dominant. Ze zijn nu al bezig om die dominantie positie op telecomgebied in te zetten om hun digitale televisieproduct (variant op Digitenne) te pushen. PN is in staat om vrij snel een fors marktaandeel te winnen in de markt voor mediadiensten. Het vervelende hier aan is echter dat PN dit eerder kan doen dan de meeste concurrenten en daarmee op voorhand al een voorsprong op kan bouwen. Dit is niet goed voor de markt. Ten tweede gaat dit op termijn een gevaar opleveren voor de eerlijke concurrentie. De Opta, de NMA en de politiek moeten koste wat kost voorkomen dat PN straks een positie overhoudt in alle drie de markten die te vergelijken is met hun huidige positie op het gebied van telefonie en Internet; ze zijn dan simpelweg te machtig en kunnen dingen doen die niet goed zijn voor de consument.

Even een voorbeeld. De concurrenten van kabelmaatschappijen en de maatschappijen zelf zullen natuurlijk gaan ijveren voor content, oftewel programma’s en films. Als er een filmpakket in de verkoop gaat en er zijn twintig bedrijven met zeg allemaal een marktaandeel van vijf procent, is het voor de filmmaatschappij het beste om alle twintig aanbieders de niet-exclusieve rechten op het filmpakket te geven. Maar stel nu dat er twee aanbieders zijn met 45 procent van de markt en tien aanbieders die de rest onderling verdelen. Nu wordt het voor de filmmaatschappij plotseling het overwegen waard om voor een fors bedrag de content exclusief te verkopen aan 1 bedrijf. Als we nu een situatie voorstellen waarin het grootste bedrijf 60 procent van de markt heeft … Dat is gevaarlijk, want dat vermindert de onderlinge concurrentie en werkt een monopolie in de hand. Gevolg: hogere prijzen en een vette winst voor de dominante speler.

Deze machtige positie wordt nog veel erger als je bedenkt dat PN haar eigen concurrenten moet faciliteren door ze toegang te geven tot de wijkcentrales en de laatste kilometers aan bekabeling tussen de centrales en de consumenten (last mile of local loop). PN heeft in het verleden al herhaaldelijk concurrenten om zeep geholpen door dit op alle mogelijke manieren te frustreren, tegen te werken en anderszins moeilijk te maken. Om te voorkomen dat PN ditzelfde trucje nog een paar keer uit gaat halen, moet er worden voorkomen dat ze een dominante positie krijgen en dus ook alle belangen hebben om dit soort dingen te doen.

Het is uiteraard een nog betere oplossing om het vaste net terug te kopen van PN, in een onafhankelijke organisatie (onder strak toezicht van de Opta) onder te brengen en vervolgens PN uitsluitend diensten aan te laten bieden, maar dat is een ander verhaal.

De conclusie is en blijft echter dat PN zowel de middelen als de motieven heeft om een flink deel van de concurrenten naar gelang uit de markt te pesten, te sarren en te jennen. De combinatie ‘flinke marktmacht’ met ‘netwerkbeheerder’ maakt het voormalige staatsbedrijf machtiger dan gezond is.

Helaas ziet de NMA dit niet in. Minister Brinkhorst ziet vooralsnog ook geen aanleiding om in te grijpen. Dat is een historische fout. Hier komt nog bij dat PN de eerste stap voor haar toekomstige machtspositie al heeft gezet door een belang in Digitenne te nemen. Het bedrijf heeft, met toestemming van de regering en met tegenzin door de Tweede Kamer, een belang van 30 procent genomen in Digitenne. PN had hiermee duidelijk zowel een protectionistisch als een assertief motief.

Eerst het protectionisme: PN zag een teruggang in het aantal klanten bij de divisie Vaste Lijnen en dat zou negatief uitpakken als het mogelijk zou worden om mediadiensten aan te gaan bieden via ADSL2+. Door u al digitale televisie te bieden via Digitenne en bestaande klanten korting te geven op dat product, maken ze een overstap naar bijvoorbeeld een aanbieder die zowel telefonie als Internet in 1 pakket aanbiedt moeilijker. Daarnaast verminderen ze het aantal klanten dat de vaste lijn de deur uit doet.

Hoe meer klanten nog een vaste aansluiting hebben, hoe makkelijker het is om mediadiensten via ADSL2+ aan te gaan bieden. Een niet onbelangrijk detail: De Tweede Kamer is schoorvoetend akkoord gegaan met het belang van PN in Digitenne, uitgaande van een NMA advies waarin stond dat het niet te verwachten was dat TV-via-ADSL binnen drie jaar mogelijk zou zijn! Dat is ook meteen het assertieve argument: het is nu voor PN makkelijker om haar mediadiensten via ADSL aan te gaan bieden. Daarnaast hebben ze er mee kunnen experimenteren, op kosten van de belastingbetaler.

Ik voorspel dat PN haar Digitenne klanten zo snel mogelijk over wil zetten naar TV-over-ADSL en dat de bestaande Digitenne klanten in 2007 ook een aanbieding gaan krijgen van PN. Digitenne wordt namelijk, zodra de concurrentiestrijd aan het einde van dit jaar losbarst, compleet weggeblazen. Hun product is simpelweg te slecht om te kunnen overleven.

Voor die tijd zal PTT Nederland proberen om een meerderheidsbelang in Digitenne te krijgen. De reden daarvan? Tot 2007 moeten de Digitenne frequenties verplicht worden gebruikt voor digitale televisiediensten. Na 2007 vervalt die restrictie echter; vanaf dat moment zijn de frequenties vrij te gebruiken. Aangezien Digitenne in haar huidige opzet nooit winstgevend zal worden en aandeelhouder PN daar geen belang bij heeft, ligt het voor de hand dat Digitenne wordt afgeschoten en dat de frequenties veel lucratiever worden ingezet: voor datadiensten.

Dat is de jackpot voor PN: extra klanten voor haar ADSL2+ netwerk, een flinke hoeveelheid frequentieruimte voor datadiensten en dat alles voor een prikkie. Dat meerderheidsbelang is ook niet zo’n probleem. PN heeft 30 procent in Digitenne, net zoals Nozema Services. Nozema Services zit door dat belang in Digitenne overigens in de rode cijfers, dus de overnamesom voor Nozema zal niet al te hoog zijn. Aldus kunnen ze voor een relatief laag bedrag hun belang uitbreiden naar 60 procent door Nozema Services (dat te koop staat) over te nemen, waardoor ze in staat zijn om de mediadiensten van Digitenne de nek om te draaien en lekker datadiensten aan te gaan bieden.

Er zijn twee kinderen van de rekening: 1) de belastingbetaler, die jarenlang heeft meebetaald aan Digitenne doordat Nozema Services en de Publieke Omroep in Digitenne zitten. Zoals eerder beschreven beloopt het verlies van Digitenne tientallen miljoenen, waarvan een flink deel uiteindelijk door u, uw buurman, uw concurrent en mij worden betaald. 2) De concurrentie in de markt voor – waarschuwing, NMA term – omroepzendernetwerkdiensten (drie keer woordwaarde graag). Lees de eerder gelinkte column nog even door. Daarin pleit ik voor een splitsing van Nozema in een mastenbedrijf en een dienstenbedrijf. Want? Juist. De meeste zendmasten bestaan echter uit een betonnen deel en een stalen deel. Dat stalen deel was in veel gevallen van Nozema en is nu van mastenbeheerder Novec. Dat betonnen deel is echter van … PN.

Het vervelende hieraan is dat de Nederlandse Staat in een lastig parket zit. Nozema Services is, als mijn berekeningen een beetje kloppen, momenteel niet winstgevend. De overheid wil natuurlijk van Nozema Services af. Echter, mede door het belang in Digitenne van Nozema Services is het uitzicht op winst van Nozema Services niet al te zonnig. Dat maakt het bedrijf lastig verkoopbaar, waardoor PN de reddende engel kan spelen …

De conclusie van dit geheel? Als de politiek niet snel ingrijpt krijgt PN een aardig cadeautje van ons allemaal. Een soort nationale gift ter waarde van enkele tientallen miljoenen. Ondertussen kunnen ze ook hun machtspositie nog eens lekker uitbreiden over de ruggen van de consumenten heen.

Mijn bescheiden advies is aldus:
1) Blokkeer de plannen van KPN op alle mogelijke manieren en laat ze pas vrij als de potentiële concurrenten van KPN de kans hebben gekregen om zich te ontwikkelen;
2) Laat de kabelmaatschappijen, zodra onder andere Versatel bewezen heeft de diensten ook daadwerkelijk te kunnen leveren, zoveel mogelijk vrij in hun doen en laten, maar hou ze wel in de gaten en verbied ze (tijdelijk) hun tarieven te verlagen als ze vanuit paniek aan prijsdumping gaan doen;
3) Schaf de programmaraden af zodra er redelijke concurrentie is ontstaan (waarschijnlijk in het eerste kwartaal van 2006);
4) Denk alsnog hard na over een splitsing van KPN in een dienstenbedrijf en een netwerkbeheerder;
5) Zorg dat de Opta voldoende middelen heeft om in te grijpen indien nodig;
6) Voorkom zoveel mogelijk dat de rechten op content exclusief aan een aanbieder worden verkocht. Een algeheel verbod is wellicht niet haalbaar, maar een verbod met uitzonderingen wel. Dit is wellicht een optie.

Tot zover. Vragen? Klachten? Opmerkingen? Kom maar!
Michiel van Diesen

Gerelateerde Artikelen